از جمله مواردی که در برنامه توسعه کشور مورد توجه قرار گرفته نقش و اهمیت مناطق ویژه اقتصادی در گسترش صنعت و صادرات است که به تبع آن توسعه اجتماعی و فرهنگی نیز حاصل می گردد. هر چند این مناطق بیشتر اهداف منطقه­ای را مدنظر دارند، اما به هر حال گامی در جهت توسعه کلان کشور نیز می باشند.

نکته مهم دیگر نقش این مناطق و تسهیلات قانونی آنها در توسعه صادرات غیرنفتی که همواره یکی از جهت گیری­های اساسی توسعه اقتصادی کشور است. مناطق ویژه اقتصادی در صورتی که به درستی انتخاب شوند می توانند فضای مناسبی را برای صادرات شرکت های تولیدی ایجاد کرده و با جذب عوامل سرمایه در کنار یکدیگر به عنوان یک سکوی صادراتی عمل نمایند. به دلیل اینکه تولیدات آنها با قیمت­های رقابتی و بین­المللی صورت می گیرد باعث کاهش قیمت تمام شده محصول و
بهره­گیری مؤثرتر از آن می­شود. همچنین امکان حضور در بازارهای بین المللی را آسان تر می کند. این مناطق فارغ از مشکلات و موانع و محدودیت های داخلی می توانند راه را برای توسعه صادرات بگشایند. در نتیجه وجود این مناطق در کشور سبب انتقال مرکز فعالیت تجاری بین­المللی به کشور می شود که  می­تواند به عنوان یک مزیت تلقی گردد.

به طور کلی در تعریف از مناطق ویژه اقتصادی می توان گفت: "مناطقی هستند که به منظور پشتیبانی از فعالیت­های اقتصادی و برقراری ارتباط تجاری بین المللی و تحرک در اقتصاد منطقه­ای و تولید و پردازش کالا، انتقال فن آوری، صادرات غیر نفتی، ایجاد اشتغال مولد و جلب و تشویق سرمایه گذاری داخلی و خارجی، صادرات مجدد، عبور خارجی ( ترانزیت ) و انتقال کالا (ترانشیب) در محدوده ای از سرزمین اصلی ایجاد می شوند".

این مناطق اهدافی از قبیل جذب سرمایه­های خارجی، دست‌یابی به فناوری پیشرفته، کسب دانش­های مدیریتی، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید، محرومیت‌زدائی از مناطقی که امکان رشد و توسعه بالقوه را دارند، جذب نقدینگی سرگردان داخلی و کمک به مهار تورم، کسب درآمد ارزی و افزایش صادرات را تعقیب می کنند. ازطرفی درسطح جهان روند شکل­گیری مناطق ویژه اقتصادی  از سه مرحله عبور می­کندکه مرحله اول: فراهم ساختن زیربناها‏ ، مرحله دوم: جذب سرمایه­گذاری داخلی و خارجی‏، انتقال تکنولوژی‏، ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی‏ و مرحله سوم: ایجاد درآمد ارزی و توسعه صادرات و حضور در بازار جهانی‏ می باشد .

بر اساس قانون از جمله مزیت­های عمده مناطق ویژه اقتصادی این است که جزء قلمرو گمرکی کشور محسوب نمی­شود
و مبادلات بازرگانی آنها با خارج از کشور و یا با سایر مناطق آزاد و ویژه، مشمول محدودیت­ها و ممنوعیت­های مقررات واردات و صادرات نمی­شود و از حقوق گمرکی، سود بازرگانی و کلیه عوارض ورود و صدور تحت هر عنوان معاف می­باشد. این مناطق از تسهیلات قانونی خاص در امور صادرات و واردات کالا، انتقال، بیمه و تامین اجتماعی، سرمایه گذاری و ثبت، صدور مجوز برای فعالیتهای اقتصادی، حضور اتباع خارجی، بانک، بیمه و غیره برخوردار می باشد .

یکی از راهکارهای اساسی به منظور ایجاد مزیت­های رقابتی ، انتخاب مناطق بالقوه مستعد در نقاط خاصی از کشور است که در آن بتوان شرایط مناسب را برای فعالیت واحدهای اقتصادی جهت حضور در بازارهای جهانی و رقابت با کالاهای ارائه شده از سوی شرکت­های خارجی در مناطق ویژه اقتصادی ایجاد نمود .

در همین راستا در اولین دوره سفر ریاست محترم جمهوری و هیأت دولت به استان طرح ایجاد منطقه ویژه اقتصادی بیرجند مطرح و به تصویب هیئت محترم وزیران رسید. طرح منطقه اقتصادی بیرجند در تاریخ 07/04/89 توسط مجلس محترم شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 14/07/89 به تایید شورای محترم  نگهبان رسید و در تاریخ 11/09/89 توسط رئیس جمهور محترم جهت اجرا ابلاغ گردید این منطقه در زمینی به مساحت 455 هکتار در فاصله 18 کیلومتری شمال شرقی شهر بیرجند در نزدیکی فرودگاه بین­المللی بیرجند احداث خواهد شد. در حال حاضر مراحل تأمین و برنامه­ریزی زیر ساخت­ها و جذب سرمایه­گذار برای مشارکت در ساخت منطقه ویژه اقتصادی درحال پیگیری می­باشد .

از جمله مزایای منطقه ویژه  اقتصادی بیرجند می­توان به موارد ذیل اشاره نمود:

1- وجود فرودگاه بین ­المللی بیرجند به عنوان مرز مجاز هوایی در مجاورت منطقه ویژه اقتصادی
2- وجود گمرک و پایانه مرزی ماهیرود ( میل 78) در فاصله 195 کیلومتری منطقه ویژه
3- همسایگی استان خراسان­جنوبی با کشور افغانستان و فاصله 310 کیلومتری منطقه ویژه اقتصادی بیرجند با شهر فراه مرکز ولایت فراه کشور افغانستان
4- قرار داشتن استان در مرکز ثقل محور ترانزیتی چابهار- زاهدان- بیرجند- مشهد- سرخس
5- فراهم بودن زمین، آب، برق ، راه ارتباطی و زیرساختهای مخابراتی و IT و همچنین زمین جانمایی شده برای احداث مجتمع گمرکات استان در ضلع جنوبی زمین و زمین جانمایی شده برای احداث پایانه صادراتی سنگ استان در ضلع شرقی منطقه ویژه اقتصادی بیرجند
6- قوانین و مقررات خاص حمایتی دولت از قبیل سهمیه تسهیلات بانکی ریالی و ارزی، معافیت­های مالیاتی خاص مناطق محروم و ....
z- مجاورت زمین منطقه با خط انتقال گاز
8- عبور بزرگراه شهید کلانتری از مجاورت منطقه
9- عبور خط 400 کیلو ولت یزد - قائن - بیرجند - زاهدان از نزدیکی اراضی منطقه ویژه
10- نزدیکی پست 400 کیلوولت برق با منطقه ویژه
11- اشخاص حقیقی و حقوقی که در منطقه به کار تولید کالاها و خدمات فعالیت دارند، برای فعالیت در محدوده منطقه از پرداخت هرگونه عوارض معمول در کشور معاف می باشند .
12- امور مربوط به اشتغال نیروی انسانی، روابط کار، بیمه و تامین اجتماعی در منطقه بر اساس مقررات مصوب و جاری در مناطق آزاد تجاری ­ـ صنعتی خواهد بود.
13- مبادلات بازرگانی منطقه با خارج از کشور و یا با سایر مناطق ویژه اقتصادی و مناطق آزاد تجاری صنعتی پس از ثبت در گمرک از حقوق گمرکی، سود بازرگانی و کلیه عوارض ورود و صدور تحت هر عنوان معاف بوده و مشمول محدودیت ­ها و ممنوعیت­ های مقررات واردات و صادرات به استثنای محدودیت­ ها و ممنوعیت های قانونی و شرعی نمی شود.
14- ورود کلیه ماشین آلات خط تولید و لوازم و قطعات مورد مصرف در منطقه از خارج از کشور، اعم از نو و مستعمل مجاز و از پرداخت هر گونه حقوق و عوارض گمرکی معاف می باشد.
15- نحوه پذیرش و ورود و خروج سرمایه خارجی و سود حاصل از آن به منطقه و چگونگی و میزان مشارکت خارجیان در فعالیت­های منطقه بر اساس قانون تشویق و حمایت سرمایه­گذاری خارجی انجام خواهد شد.
و ...

در پایان باید خاطر نشان کرد با توجه به اینکه اقتصاد امروز جهان به سمت تسهیل فعالیت­های تجاری حرکت کرده و سعی دارد با کاهش و حتی حذف بسیاری از قوانین و مقررات دست و پا گیر شرایط را برای تحقق اهداف اقتصاد منطقه­ای ملی و فراملی فراهم آورد بطوری­که مناطق ویژه اقتصادی در ایران نیز با همین رویکرد شکل گرفته اند تا زمینه توسعه منطقه ­ای و استانی را ایجاد نمایند و با تلاش همه جانبه مدیران ضمن فراهم شدن بستر اقتصادی شاهد تحول اقتصادی، ایجاد اشتغال، افزایش درآمد سرانه مردم، افزایش خدمات بازرگانی و ظرفیت سازی مناسب برای جذب بیشتر سرمایه گذاری در سطح استان ها باشیم .

با توجه به مزایا و مشوق­ ها و فرصت های سرمایه ­گذاری مطرح شده، متقاضیان سرمایه­  گذاری در منطقه ویژه اقتصادی بیرجند می­ توانند درخواست خود را به مرکز خدمات و دبیرخانه ستاد سرمایه­گذاری استان مستقر در سازمان امور اقتصادی و دارایی به آدرس: میدان شهداء، خیابان دانشگاه، دانشگاه یک، ارائه و یا جهت کسب اطلاعات بیشتر با شماره تلفن 2214233 تماس حاصل نمایند.